Iranian Journal of Endocrinology and Metabolism

fa بررسی تأثیر برنامه‌ی آموزشی بر اساس مدل بزنف در مراقبت از چشم بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 مراجعه‌کننده به مرکز دیابت درمانگاه کاظمی شیراز The Effect of Educational Program Based on BASNEF Model on Diabetic (Type II) Eyes Care in Kazemi's Clinic, (Shiraz) عمومى General پژوهشی Original مقدمه: با توجه به کاربرد تئوری‌ها و مدل‌های آموزش بهداشت، هدف مطالعه‌ی حاضر بررسی تأثیر برنامه‌ی آموزشی بر اساس مدل بزنف (BASNEF) بر مراقبت از چشم در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 مرکز دیابت درمانگاه کاظمی شیراز بود. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر یک مطالعه‌ی نیمه تجربی و آینده‌نگر است. جامعه‌ی مورد بررسی را مبتلایان به دیابت نوع 2 با سن 65-40 سال و با سابقه‌ی ابتلا به دیابت بالای 5 سال تشکیل دادند. در معاینه‌ی اولیه چشم بیماران، 68 بیمار از 215 بیمار، مبتلا به عوارض چشمی ناشی از دیابت بودند که از مطالعه حذف شدند. در نهایت، 100 نفر از بیماران واجد شرایط به طور تصادفی در دو گروه مورد و شاهد قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه‌ی تنظیم شده بر اساس مدل بزنف، چک‌لیست که برای ثبت عملکرد بیماران بر اساس خود گزارش‌دهی، میزان HbA1c و قند خون آن‌ها و نیز وضعیت مشکل چشمی بر اساس گواهی چشم‌پزشک بود. قبل از انجام مداخله‌ی آموزشی، چک لیست برای ثبت آزمایش HbA1c و قند خون و پرسشنامه و برای هر دو گروه تکمیل و بیماران گروه مورد در 6 جلسه به مدت 1 ماه برنامه‌ی آموزشی دریافت کردند. هم‌چنین 1 و 2 ماه پس از اتمام مداخله‌ی آموزشی دو جلسه پیگیری برگزار شد. بلافاصله پس از مداخله و 3 ماه بعد از مداخله‌ی آموزشی، هر دو گروه شاهد و مورد پرسشنامه و چک‌ لیست مربوطه را تکمیل کردند. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که بین میانگین نمره‌ی مربوط به متغیرهای اجزای مدل بزنف (اعتقادات، نگرش و نرم‌های انتزاعی و عوامل قادر کننده) در دو گروه مورد و شاهد در خصوص مراقبت از چشم قبل و بعد از مداخله آموزشی اختلاف معنی‌داری وجود دارد. هم‌چنین گروه مورد نسبت به گروه شاهد عملکرد بهتری در خصوص انجام رفتارهای مراقبت از چشم، بلافاصله و 3 ماه بعد از پایان برنامه‌ی آموزشی داشت به طوری که میزان HbA1c (از 65/8 قبل از مداخله به 47/7، 3 ماه پس از مداخله‌ی آموزشی) و قند خون (از 08/207 قبل از مداخله به 2/124، 3 ماه پس از مداخله‌ی آموزشی) آنها نیز کاهش چشمگیری داشت که از نظر آماری معنی‌دار بوده است. نتیجه‌گیری: تدوین برنامه‌ی آموزشی بیماران دیابتی برای کنترل قندخون و بهبود رفتارهای پیشگیری‌کننده‌ی مراقبت از چشم با استفاده از مدل بزنف بسیار سودمند و اثربخش است. ضمن این‌که در اجرای این برنامه‌ها کنترل، پایش و پیگیری آموزشی توصیه می‌شود. AbstractIntroduction: Ocular complications are the most important impediment that result from uncontrolled blood sugar among diabetics. For eye care, patients need to be educated on how to control their blood sugar and increase their behavioral preventive skills. The purpose of this study was to determine the effects of educational program based on the BASNEF (Belief, Attitude, Subjective Norm, Enabling Factors) Model on Diabetic (Type II) eye care in Nader Kazemi Clinic, Shiraz City. Material and methods: This is a perspective and quasi-experimental intervention study, the research population being type II diabetics, between the ages of 40 and 65 years, having had diabetes for over 5 years. During the first visit of the subjects' eyes exam, 68 of 215 patients, diagnosed with ocular complications, were eliminated from the study. Finally, 100 diabetic patients, fufilling the inclusion criteria, participated in the study, and were randomly divided to two groups, experimental and controls. The instruments for data collecting were a questionnaire established based on the BASNEF Model, a check list related to patient practice on the basis of self reporting, a check list for recording the patients' HbA1c and FBS levels, and the ophthalmologist's eyes exam report as well. All groups completed the questionnaires and check lists, and ophthalmic eye examination results were documented before and three months after intervention. The patients of the experimental group participated in 6 educational session classes during the one month of intervention and again two months after, with 2 session meeting classes as the follow up of intervention. The data were collected and analyzed by SPSS computer software. Results: Our findings indicated that mean scores of BASNEF Model variables (beliefs, attitudes, subjective norm, enabling factors) were significantly increased in the experimental group compared to the controls after intervention. Also, behavioral eye care, rate of HbA1c (before intervention as 8.65% after three months 7.47%) and FBS levels (before intervention 207.08, after three months 124.2) improved significantly among the experimental group, compared to control group. Conclusion: Applying the BASNEF Model is very effective for developing an educational program for diabetics, in order to control their blood sugar and enhancing behavioral eye care. Besides such programs, follow up education on controlling and monitoring is highly recommended. دیابت نوع 2، مدل آموزشی بزنف، مراقبت از چشم، رتینوپاتی Type 2DM, eyes care, Educational BASNEF Model 145 154 http://ijem.sbmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-81-43&slc_lang=fa&sid=1 MM Hazavehei سیدمحمدمهدی هزاوه ئی Hazavehei@hlth.mui.ac.ir 400031947532846003418 400031947532846003418 Yes A. Khani Jyhouni علی خانی جیحونی 400031947532846003419 400031947532846003419 No A. Hasanzadeh اکبر حسن زاده 400031947532846003420 400031947532846003420 No M. Rashidi منیره رشیدی 400031947532846003421 400031947532846003421 No