fa تاریخچه و وضعیت کمبود ید در جهان و ایران غدد درون‌ریز Endocrinology پژوهشی Original کمبود ید عامل تاخیر رشد و نمو و شایع‌ترین علت قابل کنترل آسیب‌های مغزی در دنیای امروزی به شمار می‌رود که حدود 2 میلیارد نفر (38 درصد کل جمعیت جهان) از 130 کشور دنیا را در معرض خطر قرار داده است. ید در ساختمان هورمون‌های تیروئید شرکت نموده، کمبود آن منجر به تولید ناکافی هورمون تیروئید می‌شود. زمانی این کمبود به عنوان یک مشکل ناچیز تصور می‌شد که تنها باعث بزرگی تیروئید یا گواتر می‌شد، اما امروزه تأثیر آن بر تکامل مغز در حال رشد و پیشرفت‌های اجتماعی و اقتصادی بسیاری از کشور‌ها به خوبی آشکار شده است. تاریخچه‌ی کمبود ید با مروری بر تاریخ گواتر و کرتینیسم آغاز می‌شود. اولین گزارش‌ها در مورد گواتر و کرتینیسم به تمدن‌‌های قدیم چینی و هندو و سپس یونان و رم باستان نسبت داده می‌شود. اولین توصیف جامع این پدیده‌‌ها در زمان رنسانس اتفاق افتاد. در قرن 17 و 18 بر مطالعه‌های علمی ‌افزوده شد و اولین بار در سال 1754 میلادی واژه‌ی «کرتن» در دایراه‌المعارف دیدروتز تعریف شد. قرن نوزدهم آغاز کوشش‌های جدی برای کنترل این مشکل بود، اما در نیمه‌های دوم قرن بیستم دانش لازم برای پیشگیری و کنترل مؤثر کمبود ید نصیب بشر شد. فعالیت‌های امروز بشر در زمینه‌ی کنترل و پیشگیری اختلالات ناشی از کمبود ید مدیون کارهای دیوید مارین است که در سال 1915 میلادی اعلام نمود: «گواتر آندمیک سهل‌ترین بیماری شناخته شده‌ی قابل پیشگیری است». در همان سال هانزینگر استفاده از نمک‌های یددار را برای کنترل گواتر در کشور سوئیس پیشنهاد کرد. پیشرفت‌های قابل توجهی در ریشه‌کن نمودن کمبود ید در چند دهه‌ی اخیر نصیب بشر شده است. تعداد کشورهای درگیر کمبود ید به عنوان یک مشکل بهداشت عمومی ‌از 110 کشور در سال 1993 به 45 کشور در سال 2003 کاهش یافته است. با وجود این، هنوز 45 میلیون نوزاد در سال پا به دنیایی می‌گذارند که آن‌ها را در معرض خطر آسیب‌های مغزی ناشی از کمبود ید قرار می‌دهد. پایش برنامه‌های کنترل و پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید و آموزش جامعه دو رکن اساسی برای پایداری کفایت یدرسانی جوامع محسوب می‌شوند. پیشرفت‌های به دست آمده در برخی از کشور‌ها از جمله ایران، چین، کامرون و پرو نشان داده است که دسترسی به دریافت کافی ید و پایداری آن در جامعه امکان‌پذیر است. Introduction: Iodine deficiency today is a risk factor for delayed growth and development and is the most common preventable cause of brain damage worldwide. Over of 2 billion (38%) of the world’s population from 130 countries are at risk. Iodine deficiency causes inadequate thyroid hormone production, iodine being essential constituent of the thyroid hormone. Iodine deficiency was once considered a minor problem, causing goiter however it is now known that the effects on the developing brain are much more deadly, and constitute a threat to the social and economic development of many countries. The history of iodine deficiency began with the first reports of goiter and cretinism, dating back to the ancient civilizations, the Chinese and Hindu cultures and then to Greece and Rome. The first detailed descriptions of these subjects, and documentation of the word “cretin” appeared in Diderot’s encyclopedia in 1754, to refer to an “imbecile who is deaf, dumb with a goiter hanging down to the waist”, at that time widely present in Switzerland, southern France and Northern Italy. The 19th century marked the beginning of serious attempts to control the problem, however, not until the latter half of the 20th century that the necessary knowledge for effective prevention and control was acquired present-day practice is based on the work of David Marine, who in 1915, declared that “endemic goiter is the easiest known disease to prevent.” In the same year, Hunziger proposed that iodized salt be used for goiter control in Switzerland. Today the number of countries with iodine deficiency as a public health problem has decreased from 110 to 45, between 1993 and 2003. An estimated 41 million annual newborns still come into the world unprotected from brain damage as a result of iodine deficiency. Monitoring of IDD elimination programs and education are two of the crucial elements for sustainability. Successes in some countries, e.g., Iran, China, Cameroon and Peru, show that sustainable optimal iodine nutrition is possible. اختلالات ناشی از کمبود ید (IDD)، گواتر، ید Iodin Deficiency Disorder (IDD), Goiter, Iodine 439 453 http://ijem.sbmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-18&slc_lang=fa&sid=1 H Delshad حسین دلشاد delshad@endocrine.ac.ir 400031947532846003246 400031947532846003246 Yes