fa عملکرد تیروئید، پاراتیروئید، گناد و سلول‌های بتای پانکراس پس از پیوند مغز استخوان با رژیم آماده‏سازی شیمی درمانی غدد درون‌ریز Endocrinology پژوهشی Original مقدمه: طول عمر بسیاری از بیماران پس از BMT افزایش می‌یابد. پس از پیوند، نیاز به پیگیری‏های طبی از جمله بررسی عملکرد غدد درون‏ریز به لحاظ بهبود کیفیت زندگی این بیماران، احساس می‏شود. اختلالات متعدد اندوکرین به خصوص درپی رژیم‏های آماده‏سازی با پرتوتابی تمام بدن، در این بیماران گزارش شده است. همچنین در بیمارانی که تحت رژیم‏های آماده سازی با داروهای ستیوتوکسیک قرار می‏گیرند نیز این اختلالات مشاهده می‏شود. دیده شده که دوز داروهای شیمی‌درمانی برای آماده‌سازی پیوند در میزان و نوع بروز اختلالات هورمونی مؤثر است. مواد و روش‌ها: در این مطالعه 46 بیمار (12 زن و 34 مرد) در محدوده سنی 49 – 5/1 سال (میانگین سنی 1/15 سال) از نظر عملکرد تیروئید (T3، T4، ‍T3RU، FTI، TSH، Antig Alb و Anti-Tpo Ab)، پاراتیروئید (Ca، P، Alkp و PTH)، گناد (LH، FSH،Prl، تستوسترون، استرادیول، پروژسترون و Semen Analysis در چهار بیمار مرد متأهل) بررسی شدند. عملکرد سلول‌های بتای پانکراس در 12 بیمار مبتلا به تالاسمی ماژور به روش OGTT بررسی شد. تمامی این بررسی‏ها قبل از پیوند و 3، 6، 12 و 24 ماه پس از پیوند تکرار شد. یافته‌ها: مقایسه نتایج معاینات بالینی و اندازه‏گیری‏های بیوشیمیایی در هیچ یک از بیماران قبل و پس از پیوند، اختلالی را در عملکرد تیروئید و پاراتیروئید و متابولیسم کلسیم نشان نداد. در 11 بیمار مرد بالغ (5P5G) قبل و در فواصل 3 و 6 و 12 ماه پس از پیوند، کارکرد سلول‌های لیدیگ طبیعی بود ولی آسیب اپی‏تلیوم ژرمینال (آزواسپرمی یا اولیگواسپرمی) قبل و تا 12 ماه پس از پیوند دیده شد. سطح FSH سرم با آسیب اپی‌تلیوم ژرمینال رابطه‏ای نداشت. در پنج پسر که در مراحل اولیه بلوغ (2P2G یا 3P3G) در زمان BMT بودند، پیشرفت بلوغ در یک سال پس از پیوند طبیعی بود. در 4 زن بالغ مورد مطالعه (5B5P) درپی پیوند، هیپوگنادیسم اولیه ایجاد شد. در یک دختر 14 ساله که قبل از پیوند عادت ماهیانه‏ منظمی داشت تا 2 سال پس از پیوند نیز همچنان عادت ماهیانه‏اش منظم بود و در دختر دیگری که قبل از پیوند، نابالغ (P1B1) بود در یک سال پس از پیوند، افزایش LH و FSH (نارسایی تخمدان) مشاهده شد. کارکرد سلول‌های بتای پانکراس در بیماران تالاسمیک (با فریتین بالای 1000 قبل از پیوند) قبل و پس از پیوند طبیعی بود. نتیجه‏گیری: تا یک سال پس از پیوند مغز استخوان با رژیم آماده سازی شیمی‏درمانی (بدون پرتوتابی)، کارکرد تیروئید و پاراتیروئید تحت تأثیر واقع نشد، ولی این روش نارسایی تخمدان و آسیب سلول‌های ژرمینال بیضه را در پی داشت و بر سلول‌های لیدیگ تأثیری نداشت. پیوند مغز استخوان بر عملکرد سلول‌های بتای پانکراس اثری ندارد. Objectives: Following bone marrow transplantation (BMT), life expectancy of many patients increases , necessitating medical follow up, especially function of the endocrine gland. Previous studies have showed endocrine dysfunctions are caused not only by total body irradiation, but also by cytotoxic drug conditioning regimens. Materials and Methods: 46 patients (12 F, 34 M), aged 1.5-49 years were evaluated for thyroid (T3, T4, TSH, T3RU, FTI, Anti Tg-Ab, Anti TPO-Ab), parathyroid (Ca, Alkp, PTH), gonad function (LH, FSH, E2, progesterone in females and semen analysis in males) and function of β-cells of pancreas by O.G.T.T (in 12 major thalassemic patients) before and 3, 6, 12, 24 months after B.M.T, by the “Little” Busulfan-cyclophosphamide conditioning regimen. Results: There are no differences between results of clinical examinations and laboratory, tests of pre and post B.M.T function of thyroid or parathyroid and calcium metabolism. The function of leydig cells was normal in 11 adult men (G5P5) before and 3, 6, 12 months after B.M.T, but injury of germinal cells (oligo or azo spermia) before and 12 months after B.M.T was seen. There is no relation between FSH and injury of germinal cells. Development of puberty was normal in 5 boys (G2P2 or G3P3) before and one year after B.M.T. primary hypogonadism was induced in 4 females (B5P5) after B.M.T. In one 14 year-old female, regular menstruation continued 2 years after B.M.T. In one girl (P1B1 before BMT) ovarian failure developed 12 months after BMT. Function of β-cells in thalassemic patients (Ferritin>1000 before BMT) before and after BMT was normal. Conclusion: One year after B.M.T, only the chemotherapy conditioning regimen did not affect function of thyroid or parathyroid gland, but ovarian failure and germinal cells injuries developed (without effect on leydig cell). BMT had no effect on the function of β-cells of pancreas. ،پیوند مغز استخوان،تالاسمی ماژور،تیروئید،پاراتیروئید، بلوغ جنسی،گلوکز Bone marrow transplantation, thalassemia major, thyroid, parathyroid, puberty, gonad, glucose. 41 49 http://ijem.sbmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-6-77&slc_lang=fa&sid=1 M Khoshnyat دکتر محسن خوش‌نیت emrc@sina.ac.ir 400031947532846001724 400031947532846001724 Yes B Larijani دکتر باقر لاریجانی 400031947532846001725 400031947532846001725 No A Ghavamzadeh دکتر اردشیر قوام‏زاده 400031947532846001726 400031947532846001726 No B Bahar دکتر بابک بهار 400031947532846001727 400031947532846001727 No O Tabatabaei دکتر عذرا طباطبایی ملاذی 400031947532846001728 400031947532846001728 No