مرکز تحقیقات ریزمغذیها، پژوهشکده بیماریهای غدد، پژوهشگاه علوم غدد درونریز و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران، ، z.bahadoran@sbmu.ac.ir
چکیده: (191 مشاهده)
زخم پای دیابتی از عوارض دیررس و ناتوانکننده دیابت محسوب میشود که با تأخیر در ترمیم، افزایش خطر عفونت، قطع عضو و کاهش کیفیت زندگی همراه است. شواهد نشان میدهد اختلال در هومئوستاز ریزمغذیها، بهویژه روی، نقش مهمی در پاتوفیزیولوژی این زخمها دارد. روی از نظر فراوانی، دومین عنصر کممقدار بدن است و در فرایندهای کلیدی ترمیم زخم شامل تکثیر و تمایز سلولی، ساخت کلاژن، بازسازی ماتریکس خارجسلولی، پاسخهای ایمنی و کنترل التهاب، نقش اساسی ایفا میکند. در بیماران مبتلا به دیابت، کاهش جذب گوارشی، افزایش دفع ادراری و اختلال در انتقال و متابولیسم داخلسلولی روی، منجر به شیوع بالای کمبود روی شده است؛ بهطوریکه حدود یکسوم مبتلایان به زخم پای دیابتی دچار کمبود این ریزمغذی هستند. مطالعات مشاهدهای کاهش معنیدار سطح سرمی روی را در بیماران دارای زخم پای دیابتی نسبت به افراد بدون زخم گزارش کردهاند. شواهد آزمایشگاهی نشان میدهد کمبود روی با کاهش استحکام مکانیکی زخم، اختلال در بازآرایی اولیه بافت جوشگاهی و تأخیر در ترمیم همراه است. همچنین مشتقات مختلف روی، بهویژه سولفات و گلوکونات روی، در محیطهای شبیهسازیشده زخم، اثرات همزمان افزایشدهنده تکثیر سلولی و ضدمیکروبی از خود نشان دادهاند. شواهد بالینی، هرچند محدود و ناهمگون، حاکی از آن است که مکملیاری خوراکی روی در بیماران مبتلا به زخم پای دیابتی میتواند به کاهش معنیدار اندازه زخم منجر شود و کاربرد موضعی ترکیبات روی، بهویژه اکسید روی، با تسریع اپیتلیالیزاسیون و کاهش عفونت همراه است. در مجموع، شناسایی و اصلاح کمبود روی میتواند بهعنوان یک راهبرد مکمل در کنار درمانهای متداول، در بهبود ترمیم زخمهای دیابتی مدنظر قرار گیرد.
